Circulair vooruitdenken en duurzaam versnellen
Sinds 2020 werken provincie Noord-Holland en aannemerscombinatie Beens–Hakkers intensief samen aan de aanleg van natuurvriendelijke oevers langs Noord-Hollandse kanalen. Binnen deze meerjarige samenwerkingsovereenkomst (SOK) benaderen we duurzaamheid niet als een projectdoel, maar als een structurele verbetering van de leefomgeving. Het bouwteam zoekt continu naar slimmere en maatschappelijk verantwoorde manieren van werken, met maximaal hergebruik van materialen en optimale inzet van emissieloos materieel. Inmiddels zijn er al zeven projecten succesvol afgerond, waaronder de oeververvanging langs het Noordhollandsch Kanaal bij Den Helder.
Dit project, de oeververvanging tussen de Kooyhaven en de sluis bij de Oostoeverweg, ging duidelijk verder dan het vervangen van verouderde oevers. Maarten Vos, technisch manager namens Beens-Hakkers, vertelt: “Het project vroeg om een integrale aanpak waarin circulariteit, emissiereductie, biodiversiteit en social return on investment samenkomen.
Circulariteit stond centraal in vrijwel iedere ontwerp- en uitvoeringskeuze. Ruim de helft van de 660 meter geplaatste stalen damwanden kwam uit de Twentekanalen en kreeg een tweede leven bij Den Helder. Ook vrijkomend hout en beton uit andere projecten binnen de provincie werden opnieuw toegepast. Door bestaande materialen opnieuw te gebruiken, konden we de vraag naar nieuwe grondstoffen beperken en dus de milieubelasting drastisch verminderen.”
Duurzaam versnellen
“Ook op het gebied van emissieloos werken hebben we grote stappen gezet. Voor de werkzaamheden rond de Kooyhaven maakten we gebruik van onze Ms Jan, een elektrisch aangedreven werkschip met elektrische hijskraan. Voor dit project konden we gebruik maken van walstroom in de haven. Maar we investeren als aannemerscombinatie ook in alternatieve energiebronnen, zoals drijvende waterstoflaadstations. Juist een langdurige samenwerking maakt dit soort investeringen mogelijk, omdat innovaties zich niet binnen één project hoeven terug te verdienen. Daarmee onstaat ruimte om daadwerkelijk te versnellen in de verduurzaming van de sector”, aldus Daaf de Rijke, projectleider bij Hakkers.
Circulair vooruitdenken
Deze circulaire aanpak vraagt om een andere manier van samenwerken en vooruitdenken. Vos: “Materialen die vrijkomen slaan we tijdelijk op in een depot dat wij samen met de provincie hebben ingericht en beheren. Dankzij het gezamenlijke inzicht in toekomstige projecten binnen de SOK kunnen we al in de ontwerpfase nadenken over circulaire toepassingen. Daardoor wordt hergebruik niet alleen duurzamer, maar ook economisch aantrekkelijker en praktisch uitvoerbaar.”
Een concreet voorbeeld van deze integrale aanpak is de vleermuisbunker nabij de Kooybrug. Deze robuuste schuilplaats is volledig opgebouwd uit onderdelen van een vrijgekomen betonnen duiker uit een ander project binnen de provincie. Met gebruikt hout is de bunker verdeeld in verschillende kamers, waardoor een stabiel, donker en vochtig binnenklimaat ontstaat; ideaal voor overwinterende vleermuizen zoals de meervleermuis. De bunker laat zien hoe je met restmaterialen ook een innovatieve bijdrage kunt leveren aan biodiversiteit en natuurontwikkeling.
Flexibel uitvoeren
De Rijke: “De uitvoering van het project bracht tegelijkertijd de nodige uitdagingen met zich mee. Delen van het werkgebied bleken verdacht terrein vanwege mogelijke niet-gesprongen vliegtuigbommen uit de Tweede Wereldoorlog. Oude oevers moesten we daarom laag voor laag handmatig afgraven, onder begeleiding van specialisten met magneetsondes. Dat vroeg om flexibiliteit en nauwe afstemming binnen het bouwteam. Door al in een vroeg stadium het ontwerp aan te passen konden we de onvoorziene extra kosten grotendeels compenseren en bleeft het project beheersbaar.”
Biodiversiteit en SROI stimuleren
Naast circulariteit speelde biodiversiteit een belangrijke rol in het project. Traditionele steenbestortingen maakten plaats voor flauwe taluds met natuurlijke begroeiing. Hierdoor ontstaat een aantrekkelijk leefgebied voor planten, insecten, vissen en vogels. Omdat jonge natuurvriendelijke oevers kwetsbaar zijn voor golfslag, zijn circulaire golfbrekers toegepast van hergebruikt hout. Zo versterken duurzaamheid en ecologie elkaar direct in de praktijk.
Vos: “De maatschappelijke meerwaarde van het project gaat verder dan duurzaamheid en ecologie alleen. Verschillende onderdelen van het project, waaronder delen van steigers en een scheepshelling, werden geproduceerd door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daarmee krijgt social return on investment een zichtbare en praktische invulling binnen de uitvoering.”
Continu streven naar verbetering
De oorspronkelijke duurzaamheidsdoelstellingen uit de SOK zijn ruimschoots overtroffen: gemiddeld werd een reductie van 85% in milieukosten gerealiseerd. Ook de doelstelling van 50% materiaalhergebruik werd ruimschoots overschreden. Inmiddels is de SOK met twee jaar verlengd, met een verwachte reductie van 95% in milieukosten.
Volgens Jeroen Braakman, senior projectmanager bij Provincie Noord-Holland, leidt een langdurige samenwerking tot resultaten die je bij losse projecten lastig voor elkaar krijgt. “Door projecten in een meerjarige overeenkomst te bundelen, kun je vrijgekomen materialen optimaal inzetten. Daarnaast stimuleer je duurzame investeringen die niet in een enkel project terugverdiend kunnen worden. Door samen continu naar verbetering te streven, worden we steeds efficiënter en ambitieuzer.
Juist die combinatie van gedeelde ambities, langdurige samenwerking en continue innovatie maakte de aanpak bij de Kooyhaven bijzonder. Binnen het bouwteam werd niet gedacht vanuit standaardoplossingen of korte termijnresultaten, maar vanuit de gezamenlijke overtuiging dat dit project kan bijdragen aan een toekomstbestendige leefomgeving.
Met de verlenging van de SOK tot 2028 bouwen we samen met Beens Groep en Hakkers verder aan die gezamenlijke ambitie: met duurzame impact die zichtbaar blijft voor toekomstige generaties.”
